Γιατί το χειμώνα είμαστε περισσότερο επιρρεπείς στις ιώσεις;

Τον χειμώνα οι ιώσεις «κυκλοφορούν» περισσότερο — όχι επειδή το κρύο από μόνο του προκαλεί ίωση, αλλά επειδή ο συνδυασμός ξηρού αέρα, χαμηλότερων θερμοκρασιών και περισσότερου χρόνου σε κλειστούς χώρους κάνει τη μετάδοση πιο εύκολη. 

1) Δεν «κολλάμε» από το κρύο — κολλάμε από ιούς

Το κρύο δεν δημιουργεί ιούς. Αυτό που κάνει είναι να ευνοεί τις συνθήκες ώστε να μεταδοθούν πιο αποτελεσματικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. 

2) Ο ξηρός χειμωνιάτικος αέρας “ρίχνει” την άμυνα της μύτης

Τον χειμώνα (και ειδικά με θέρμανση) ο αέρας γίνεται πιο ξηρός. Αυτό μπορεί να στεγνώσει τον βλεννογόνο και να επηρεάσει τον φυσικό μηχανισμό «καθαρισμού» της μύτης και των αεραγωγών (βλέννα + κροσσοί), που είναι από τις πρώτες γραμμές άμυνας. Σε πειραματικά δεδομένα έχει φανεί ότι η χαμηλή υγρασία μπορεί να μειώνει την έμφυτη άμυνα και τη βλεννοκροσσωτή κάθαρση. 

*Πολλές μελέτες δείχνουν ότι ένα “γλυκό σημείο” εσωτερικής σχετικής υγρασίας περίπου 40–60% μπορεί να είναι πιο φιλικό για τους αεραγωγούς και να δυσκολεύει ορισμένους ιούς.

Με το κρύο μένουμε περισσότερες ώρες σε κλειστούς, συχνά ανεπαρκώς αεριζόμενους χώρους (σπίτι, γραφείο, ΜΜΜ). Αυτό αυξάνει τις πιθανότητες να εισπνεύσουμε σωματίδια/σταγονίδια από κάποιον που νοσεί.

4) Ορισμένοι ιοί «βολεύονται» στο κρύο και στην ξηρασία

Για ιούς όπως η γρίπη, υπάρχουν δεδομένα ότι η μετάδοση/βιωσιμότητα μπορεί να ευνοείται σε χαμηλότερη θερμοκρασία και χαμηλή υγρασία (σε εργαστηριακές και πειραματικές συνθήκες).

5) Και κάτι ακόμα: χειμώνας = λιγότερο φως, πιο «βαρύ» πρόγραμμα

Ο χειμώνας συχνά φέρνει λιγότερη έκθεση σε ήλιο (άρα και χαμηλότερη παραγωγή βιταμίνης D) και πιο διαταραγμένο ύπνο/ρυθμό, που μπορεί να επηρεάζουν συνολικά την άμυνα του οργανισμού. Για τη βιταμίνη D, τα δεδομένα είναι μικτά: υπάρχουν ισχυρές ανασκοπήσεις που δείχνουν μικρή μείωση κινδύνου ορισμένων λοιμώξεων σε συγκεκριμένους πληθυσμούς, αλλά δεν αποτελεί «μαγική ασπίδα» για όλους.

Τι μπορούμε να κάνουμε πρακτικά (χωρίς υπερβολές)

• Εμβολιασμός όπου συστήνεται (π.χ. γρίπη/COVID-19 ανά περίπτωση). 
• Υγιεινή χεριών + κάλυψη βήχα/φτερνίσματος + καθαρισμός συχνών επιφανειών.
• Καλός αερισμός σε σπίτια/γραφεία/χώρους με κόσμο (ανοίγουμε παράθυρα, «καθαρός αέρας»). 
• Υγρασία χώρου 40–60% (αν ο χώρος “στεγνώνει” από θέρμανση, βοηθά ένα υγρόμετρο και —αν χρειάζεται— σωστή χρήση υγραντήρα).
• Ύπνος, ενυδάτωση, ισορροπημένη διατροφή: δεν «μπλοκάρουν» έναν ιό, αλλά στηρίζουν την άμυνα και την ανάρρωση. 
• Μένουμε σπίτι όταν είμαστε άρρωστοι για να μη “μοιράζουμε” την ίωση.
• Ήπια φυσική δραστηριότητα, η μέτρια άσκηση βοηθά τη συνολική υγεία — η υπερβολή, ειδικά όταν είμαστε άρρωστοι, όχι.

Πηγές

https://www.cdc.gov/flu/prevent
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/influenza-
https://www.health.harvard.edu/diseases-and-conditions/why-do-we-get-more-colds-in-winter
https://medicine.yale.edu/news-article/cold-air-may-hurt-immune-response-in-nose/